Gestructureerde samenvatting: “652 Bungelt Europa (er tussenin)?”
1. Aanleiding en werkwijze
Gesprek tijdens wandeling met vriend Jos van Hezewijk over wereldproblemen (VS, Rusland, China, AI, asiel).
Methode: aantekeningen uit hoofd + dialoog met AI → resulteert in een reeks blogs.
Bron: gesprek, aantekeningen, eigen blogs, ai en archief van Jos (400 pagina’s met korte bronvermeldingen).
Rode draad: fascinatie voor de opkomst van Amerika als wereldmacht en de invloed op Europa.
2. Kritische kanttekeningen bij AI-gadget (Plaude-ketting)
Beperkingen: onrustig om te dragen, limiet van 300 minuten/maand, verdienmodel met extra minuten.
3. De verandering van het economieonderwijs (eigen ervaring auteur)
De oude Nederlandse traditie (eind jaren 70)
Studeren uit liefde en betrokkenheid, niet voor carrière of geld.
Verplichte lectuur: Marx en andere voorlopers.
Aandacht voor historische context: elke econoom als verschijnsel van zijn tijd (Quesnay, Smith, Ricardo).
Vak: Geschiedenis van het economisch denken – boeiend, leerzaam.
Vooraanstaand hoogleraar: Dick Schouten – een grootheid, regelmatig in de krant.
De omslag tijdens de studie
Schouten werd te provinciaals gevonden: te weinig wiskunde, publiceerde in Nederlandse ‘blaadjes’, hield zich bezig met Nederlandse problemen (vakbonden, stoplichten in dorpen – “burgemeestersvraagstukken”).
Amerika sloop binnen zonder discussie, besluit of bewustzijn.
De nieuwe Amerikaanse standaard
Taal van de wiskunde werd verplicht.
Onderzoekssubsidies afhankelijk van publicaties in Engelstalige, wiskundige toptijdschriften.
Geen aandacht meer voor geschiedenis van het economisch denken of uiteenlopende scholen.
Centrale thema’s: markten, prijzen, veilingmeesters, efficiency, verstoringen, evenwichten.
Persoonlijke consequentie voor de auteur
Promotie (uit liefde, niet voor geld): moest zich aanpassen aan de Amerikaanse norm.
Na promotie: nooit iemand die ernaar vraagt; tijdens sollicitaties juist angst overwinnen bij werkgevers.
Kern van de kritiek
Economen werden ontdaan van historisch besef en maatschappelijke context.
Het neoliberalisme en het denken in markten werd vanzelfsprekend – nauwelijks nog ter discussie te stellen.
Dit proces weerspiegelt de bredere Amerikaanse culturele en intellectuele hegemonie.
4. Amerika als dominante culturele en economische macht
Invloed: taal, media, voeding, neoliberalisme, denken in markten en producten.
Vraag: Wanneer en hoe is deze hegemonie ontstaan?
Europa is een soort “tweederangs-nep-Amerika” geworden.
5. Ontstaan van Amerikaanse hegemonie
Rond WO I: Amerika verkreeg patenten, octrooien en kennis als oorlogsbuit.
Vrede van Versailles (1919): legde kiem voor WO II door te hoge herstelbetalingen aan Duitsland.
These: Amerika had mogelijk belang bij een nieuwe oorlog (afzetmarkt, verzwakking Rusland).
6. Geopolitieke driehoeksverhouding VS – China – Rusland
VS: behoud van hegemonie
Proxy-oorlogen (Oekraïne als hybride oorlog tegen Rusland).
NAVO als instrument om Europa afhankelijk te houden.
Tijdvenster (10 jaar) om China in te dammen.
Rusland: zwakke grootmacht
Economisch zwak (BNP vergelijkbaar met Benelux).
Door sancties in armen van China gedreven.
Oorlog in Oekraïne deels uitgelokt door NAVO-uitbreiding.
China: opkomende uitdager
Streeft naar wereldmacht rond 2049 (“Grootse Herrijzenis”).
Strijd om technologie (AI, chips) en grondstoffen.
7. Europa: de verliezer en het slagveld
Huidige positie: vazal van de VS, geen eigen koers, geen eigen kernmacht.
Risico: Europa wordt fysiek slagveld in een oorlog tussen VS en China.
Oekraïne als voorbeeld: generale repetitie voor groter conflict; Europa betaalt economisch de prijs.
8. Rusland als gemiste partner voor Europa
Pleidooi voor tripolaire wereld: EU + Rusland als derde machtsblok.
Natuurlijke complementariteit: Europese technologie + Russische grondstoffen/energie.
Vijandbeeld van Rusland is volgens auteur deels geconstrueerd door VS en NAVO.
9. Het “spel” van Amerika: instrumenten van hegemonie
Monetaire macht: dollar als “massavernietigingswapen”, sancties bij afwijking.
Proxy-oorlogen: verzwakken rivalen zonder eigen slachtoffers.
Juridisch imperialisme: eigen rechtsorde boven internationaal recht (geen ICC-erkenning, The Hague Invasion Act).
10. Nuance over WO II en Amerikaanse belangen
Feit: Amerika profiteerde economisch enorm van WO II (einde Grote Depressie, Marshall-plan als marktcreatie).
Controversieel: bewust uitlokken van Pearl Harbor (advance-knowledge these) en zakendoen met nazi-Duitsland.
Conclusie auteur: structureel eigenbelang, niet altijd complot, maar wel consistent verpakt in ideologie van vrijheid en democratie.
11. Slotconclusie
Europa bungelt tussen grootmachten door gebrek aan eigen strategische autonomie.
Oekraïne is waarschuwing: een oorlog met bommen op Europese bodem is functioneel geworden in de wereldwijde machtsstrijd.
De verandering van het economieonderwijs is een spiegel van deze bredere Amerikaanse hegemonie: van historisch besef naar marktdenken, van Nederlandse traditie naar Amerikaanse norm.
